I. Lí do chọn đề tài
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng cho rằng: “Văn học, một hình thái
ý thức đặc biệt của xã hội, là nghệ thuật vận dụng ngôn ngữ một cách tài tình
và sáng tạo để nhận thức và phản ánh đời sống xã hội, để biểu hiện tâm tư con
người. Văn học đã trở thành công cụ để giáo dục con người, cải tạo xã hội rất
mạnh mẽ, nó là thứ vũ khí tư tưởng rất sắc bén có tác dụng to lớn, sâu rộng và
bền bỉ mà lịch sử loài người từ trước đến nay đã xác nhận”. Môn văn ngoài
“dạy sống, dạy người, dạy mở mang trí tuệ”, còn có nhiệm vụ cung cấp cho
học sinh những hiểu biết một cách có hệ thống về tri thức văn học. Đây là
những tri thức khái quát rất quan trọng bởi lẽ dạy văn không chỉ dừng lại ở
chỗ giúp người học cảm thụ được vẻ đẹp của từng tác phẩm văn chương cụ
thể, mặt khác góp phần trang bị cho các em những kiến thức công cụ để có
thể tự mình tiếp nhận văn học một cách có lý luận, tiếp nhận văn học một
cách văn học. Dạy học không phải là rót kiến thức vào cái bình chứa, hay
nhồi nhét cho HS một mớ kiến thức hỗn độn mà điều quan trọng là phải làm
sao trang bị cho các em phương pháp nghiên cứu, học tập, phương pháp giải
quyết các vấn đề. Để đọc hiểu tác phẩm văn chương, đòi hỏi ở người đọc
không chỉ là trực cảm thẩm mĩ, thưởng thức rung cảm mà còn ở khả năng
phân tích, lí giải, đánh giá qua hệ thống ngôn ngữ. Trong dạy học tác phẩm,
không thể đối lập giữa cảm và hiểu, giữa khả năng cảm thụ thẩm mĩ và tri
thức lí luận văn học.
Muốn vậy, “không thể không vũ trang cho HS một vốn liếng lí luận cần
thiết”. Tri thức lí luận văn học là tri thức công cụ, tri thức phương pháp, là
kiến thức siêu kiến thức, giúp cho việc đọc văn có phương pháp, phù hợp
với bản chất đặc trưng của văn học, đồng thời giúp phân tích, lí giải tác
phẩm văn chương một cách đầy đủ và sâu sắc. Nếu không, những kiến thức
mà học sinh có được cũng chỉ là những kiến thức vụn vặt, cảm tính, mang
tính tư liệu. Mục đích cuối cùng và cao nhất của dạy học trong Nhà trường
hiện đại là phát triển năng lực người học một cách toàn diện. Mục đích của
dạy đọc hiểu văn bản là rèn luyện và phát triển khả năng tự học, tự đọc và tạo
lập văn bản ở các em.
Để làm được điều đó, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu các biện pháp để “Rèn kỹ
năng làm bài phần đọc hiểu ngữ liệu ngoài văn bản cho học sinh lớp 9”
