Bài 1: Tri Thức Ngữ Văn Trang 39

I. Thơ bốn chữ, năm chữ

Bài thơ bốn chữ: Lượm (Tố Hữu)

Ngày Huế đổ máuChú Hà Nội vềTình cờ chú cháuGặp nhau Hàng Bè.Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênhCa-lô đội lệchMồm huýt sáo vangNhư con chim chíchNhảy trên đường vàng...- “Cháu đi liên lạcVui lắm chú àỞ đồn Mang CáThích hơn ở nhà!”Cháu cười híp mí,Má đỏ bồ quân:- “Thôi, chào đồng chí!”Cháu đi xa dần...

Cháu đi đường cháuChú lên đường raĐến nay tháng sáuChợt nghe tin nhà. Ra thế Lượm ơi!Một hôm nào đóNhư bao hôm nàoChú đồng chí nhỏBỏ thư vào baoVụt qua mặt trậnĐạn bay vèo vèoThư đề “Thượng khẩn”Sợ chi hiểm nghèo?Đường quê vắng vẻLúa trổ đòng đòngCa-lô chú béNhấp nhô trên đồng...

Bỗng loè chớp đỏThôi rồi, Lượm ơi!Chú đồng chí nhỏMột dòng máu tươi!

Cháu nằm trên lúaTay nắm chặt bôngLúa thơm mùi sữaHồn bay giữa đồng...Lượm ơi, còn không?Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênhCa-lô đội lệchMồm huýt sáo vangNhư con chim chíchNhảy trên đường vàng...

Bài thơ năm chữ: Sang năm con lên bảy (Vũ Đình Minh)

Sang năm con lên bảyCha đưa con đến trườngGiờ con đang lon tonKhắp sân vườn chạy nhảyChỉ mình con nghe thấyTiếng muôn loài với con.

Mai rồi con lớn khônChim không còn biết nóiGió chỉ còn biết thổiCây chỉ còn là câyĐại bàng chẳng về đâyĐậu trên cành khế nữaChuyện ngày xưa, ngày xửaChỉ là chuyện ngày xưa.

Đi qua thời ấu thơBao điều bay đi mấtChỉ còn trong đời thậtTiếng người nói với conHạnh phúc khó khăn hơnMọi điều con đã thấyNhưng là con giành lấyTừ hai bàn tay con.

II. Đặc điểm

1.Một số đặc điểm hình thức của thể thơ bốn chữ

1. Số chữ (tiếng):

Mỗi dòng bốn chữ.

2. Cách gieo vần:

-Vần của thể thơ này chủ yếu được gieo ở tiếng thứ tư (gọi là vần chân). Thỉnh thoảng có trường hợp gieo vần ở tiếng thứ hai (gọi là vần lưng).

-Vần được gieo liên tiếp giữa các cặp câu thì gọi là vần liền, vần được gieo cách câu thì gọi là vần cách.

Ví dụ : Trường hợp thơ bốn chữ gieo vần chân (là vần liền):

Nghé ơi nghé à

Mày đi theo ta

Đừng theo kẻ trộm

Nó cắt mất rốn

Nó xẻo mất đuôi

Lấy chi đuổi ruồi

Lấy chi đập bọ

Nghé ơ… Nghé ơ…

(Đồng dao : Gọi nghé)

-Trường hợp thơ bốn chữ gieo vần chân (là vần cách) :

Vụt qua mặt trận

Đạn bay vèo vèo

Thư đề thượng khẩn

Sợ chi hiểm nghèo

Đường quê vắng vẻ

Lúa trỗ đòng đòng

Ca lô chú bé

Nhấp nhô trên đồng

(Tố Hữu - Lượm)

Trường hợp thơ bốn chữ gieo vần lưng :

Con cá có vây

Ông thầy có sách

Hàng bách có tàn

Ông quan có lọng…

*Một bài thơ có thể phối hợp nhiều cách gieo vần (vần hỗn hợp),..

3. Cách ngắt nhịp:

- 2/2 hoặc 3/1.

(nhịp thơ có thể ngắt linh hoạt, phù hợp với tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong bài thơ).

VD.

-Thể thơ bốn chữ thường có nhịp chẵn (2/2) :

Ông tiên / ông tiên

Ông có / đồng tiền

Ông dắt / mái tai

Ông gài / lưng khố…

(Đồng dao)

-Những trường hợp ngắt nhịp lẻ. Kiểu nhịp lẻ này linh hoạt, không cố định :

Em yêu / nhà em

Hoa xoan / trước ngõ

Hoa / xao xuyến nở

Như mây / từng chùm

4. Hình ảnh thơ:

- Dung dị, gần gũi (Gần với đồng dao, vè, thích hợp với việc kể chuyện).

2. Một số đặc điểm hình thức của thể thơ năm chữ

1. Số chữ (tiếng):

Mỗi dòng năm chữ.

2. Cách gieo vần:

-Về vần thơ

Với thơ 5 chữ, người ta dùng các vần chân, vần lưng, vần cách và vần liền. Cụ thể:

- Vần chân: đặt cuối dòng;

- Vần liền: gieo liên tiếp;

- Vần cách: đặt cách quãng.

*Một bài thơ có thể phối hợp nhiều cách gieo vần (vần hỗn hợp),..

Vd.

Vần lưng: Sẽ phối vần tiếng đứng ở cuối câu trước với tiếng ở giữa câu tiếp theo.

Ví dụ:

Mặt trời rúc bụi treBuổi chiều về nghe mát

Vần chân, vần cách: Phối vần ở chữ cuối cách nhau 1 câu thơ.

Ví dụ:

Con sóng trước vừa ngãCon sóng sau lại quỳSóng không hề biết mỏiLặn ngụp và bơi thi

Vần chân, vần liền: Phối vần ở chữ cuối của 2 câu liên tiếp.

Ví dụ:

Trời nóng, băm bốn độĐèn, sao khắp đế đôMặt trăng vàng, trỏn trẻnNấp sau nhánh phượng khô.

3. Cách ngắt nhịp:

-Về nhịp thơ

Thông thường thơ 5 chữ sẽ được đọc theo nhịp phổ biến là 3/2 nhưng cũng có thể đọc nhịp 4/1, 1/4 hoặc 2/3 tùy ý tưởng của tác giả.

Ví dụ:

Sang năm / con lên bảy (nhịp 2/3)Cha đưa con / đến trường (nhịp 3/2)Giờ con / đang lon ton (nhịp 2/3)Khắp sân vườn / chạy nhảy (nhịp 3/2)

Hay:

Trầu ơi/ hãy tỉnh lại (nhịp 2/3)Mở mắt xanh ra/ nào (nhịp 4/1)

4. Hình ảnh thơ:

- Dung dị, gần gũi (gần với đồng dao, vè, thích hợp với việc kể chuyện).

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri