Well-nessBà Xuân Phượng: Dùng trăm năm chọn tình và trọn tình

Từ tuổi 16 nguyện vọng chỉ có 7 chữ: “Giành lại độc lập cho đất nước”

“Hồi đi học, ai đó hỏi tôi kể tội ác của Pháp, tôi chả biết kể gì!”. Cô bé Xuân Phượng của thời thơ ấu là một tiểu thư với mái tóc uốn, diện những bộ váy may đo cẩn thận, “phơi phới ngồi trong chiếc xe hơi nhà duy nhất của Đà Lạt”.

Nhưng rồi, dần trải qua những biến động của thời cuộc, năm 16 tuổi bà đã quyết định trốn gia đình đi theo cách mạng. Bà kể ngày ra đi hành trang của bà chỉ có 1 đôi sandal, 1 bộ quần áo, và tấm lòng trong sáng như pha lê, chỉ nghĩ: “Đi là để bỏ kiếp nô lệ. Và xác định đã đi là đi đến cùng…”

Sau một năm hoạt động ở đoàn tuyên truyền, bà chuyển sang quân y vụ. Ở đây, có một bác sĩ lãnh đạo đã tìm cách làm nhục bà. Bà bỏ nơi ấy đi, nộp đơn tình nguyện vào Bộ quốc phòng học làm thuốc nổ. Nhờ biết tiếng Pháp, bà là người nữ duy nhất được chọn về làm việc ở Quân giới Liên khu IV và trở thành một trong 3 người phụ nữ Việt Nam đầu tiên chế tạo thuốc nổ.

Bà chia sẻ: “Tôi phụ trách 1 tổ Pulmynate (thuốc làm kíp nổ), 2gr = 1 mạng người mà tôi làm cả ký lô. Nghĩ lại lúc đó sao dũng cảm thế (cười)...” Nhưng sau này có người hỏi bà tại sao là phụ nữ mà dám đi làm thuốc nổ, bà trả lời:

Nếu một người đang sống trong gia đình bình thường, mà có người bắn phá gia đình mình, thì dù là phụ nữ, là ai đi nữa bạn cũng sẽ làm như vậy thôi.

Những năm sau đó bà lăn lộn ở chiến khu Việt Bắc, chuyên môn công việc có thêm nghiên cứu đường bay đạn đại bác, làm báo, học lớp y sĩ cao cấp rồi trở thành trưởng phòng khám nhi. Bước ngoặt lớn tiếp theo đến vào lúc bà đang phụ trách Phòng Khám bệnh tại Ủy ban Liên lạc Văn hóa với Nước ngoài.

Một ngày, bà được Bác Hồ giao trọng trách làm phiên dịch và chăm sóc sức khỏe cho vợ chồng đạo diễn người Hà Lan Joris Ivens và Marceline Loridan khi họ thực hiện bộ phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân tại Vĩnh Linh.

Sau chuyến đi, đạo diễn Ivens thấy bà có khả năng để làm nghề đạo diễn nên tâm sự: “Tôi hết lòng mong muốn Phượng mạnh dạn làm cuộc cách mạng cho chính đời mình”. Bà nghĩ mãi về câu nói ấy, năm đó bà 37 tuổi, đang có việc lương cao, chuẩn bị được đề bạt làm thứ trưởng nếu chuyển qua làm phóng viên chiến trường là trở về lương khởi điểm, bằng chị lao công.

Nhưng kết quả bà đã bắt đầu những bước chân chập chững vào nghề và trở thành nữ đạo diễn, phóng viên chiến trường đầu tiên của Việt Nam. Chuyến đi Vĩnh Linh với bà tuy đi có một đoạn đường nhưng mà học được nhiều hơn một sàng khôn, thay đổi cách nhìn cuộc sống, thay đổi cái tôi nhân văn, cách đánh giá con người, làm một người “phóng viên chiến trường tự nguyện hăng say cho đến ngày đất nước hoà bình”.

Bỏ một sự an toàn tương đối, lấy một cái chết 70%. Bạn bè bảo tôi điên rồi. Cuộc đời tôi sống khi làm phim chiến trường đúng là khổ rất nhiều, nhưng phải nói những điều vui sướng và niềm tự hào cũng không ít đâu.