Phần nổi của tảng băng chìm

Không thể tưởng tượng!

“Hiệp hội Phân bón Việt Nam, rất mong chờ kết quả xử lý sai phạm của Cục Trồng trọt và các đơn vị liên quan lần này. Có xử lý hình sự hay không còn tùy thuộc vào kết quả điều tra, song từ kết quả thanh tra lần này, tôi cho rằng chúng ta có quyền hy vọng vào một thị trường phân bón được quản lý chặt hơn trong thời gian tới”.Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam Nguyễn Đình Hạc Thúy

Theo kết luận của Thanh tra Bộ NN - PTNT, 11 đơn vị được chỉ định hoạt động chứng nhận chất lượng và thử nghiệm phân bón đã có nhiều sai phạm nghiêm trọng. Cụ thể, nhiều trung tâm không có phòng thử nghiệm phân bón; không có chức năng làm công tác thử nghiệm hoặc có nhưng thực hiện sai quy định kiểm định mẫu; thuê đơn vị bên ngoài không có chức năng thử nghiệm phân bón. Có cơ sở được chỉ định hoạt động trong lĩnh vực trên lại không có cán bộ chuyên môn, không có người đủ thâm niên trên 3 năm hay được đào tạo nghiệp vụ theo quy định. Bên cạnh đó, việc chứng nhận hợp quy không dựa vào mẫu cụ thể mà chỉ căn cứ trên giấy tờ, báo cáo của đơn vị sản xuất phân bón… Kết quả, 11 đơn vị này đã ký hợp đồng cho 433 công ty và thực hiện chứng nhận phân bón hợp quy cho 2.534 mẫu. Trong đó, riêng tại Trung tâm Khảo kiểm nghiệm phân bón vùng Nam Bộ đã chứng nhận cho 496 sản phẩm phân bón không nằm trong danh mục, chứng nhận cho 1.274 sản phẩm phân bón vô cơ ngoài phạm vi được chỉ định.

Từ những sai phạm trên, Thanh tra Bộ đã yêu cầu Cục Trồng trọt hủy quyết định chỉ định tổ chức chứng nhận phân bón và quyết định chỉ định phòng thí nghiệm phân bón đối với 11 đơn vị được thanh tra. Đồng thời, yêu cầu các tổ chức này thu hồi toàn bộ giấy chứng nhận hợp quy đã cấp cho các đơn vị sản xuất phân bón không đúng quy định; tổ chức kiểm điểm làm rõ động cơ, vai trò và trách nhiệm của cá nhân vi phạm để có biện pháp xử lý. Bộ NN - PTNT cũng đã gửi văn bản sang Bộ Công an để điều tra vụ việc.

Mặc dù đã từng khẳng định tình trạng phân bón giả, kém chất lượng hoành hành thời gian qua có một phần từ công tác quản lý, song Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam Nguyễn Đình Hạc Thúy tỏ ra “rất bất ngờ về những sai phạm nghiêm trọng đến mức không thể tưởng tượng nổi” theo kết luận thanh tra này. Ông cho rằng, điều này đã làm sáng tỏ mối nghi ngờ trong dư luận lâu nay về sự mập mờ trong công tác quản lý. “Rõ ràng, những sai phạm đó đã tiếp tay cho gian thương làm rối loạn thị trường, gây ô nhiễm môi trường, thiệt hại cho nông nghiệp khi làm giảm sản lượng, ảnh hưởng tới sức khỏe cũng như thu nhập của nông dân. Nó cho thấy, công tác cấp chứng nhận chẳng khác nào chợ trời, làm bừa. Đồng thời, thể hiện sự buông lỏng nghiêm trọng của cơ quan quản lý, trực tiếp là Cục Trồng trọt trong việc thanh tra, kiểm tra hoạt động của các đơn vị này. Đây là sai phạm có tính hệ thống và chắc chắn có lợi ích nhóm ở trong đó”, ông nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Sỹ Cương, người đã từng nhiều lần lên tiếng vì tình trạng phân bón giả, kém chất lượng tại nghị trường đã “đánh giá cao kết luận của Thanh tra Bộ NN - PTNT, bởi đã chỉ ra sai phạm của đơn vị khác trong cùng một bộ. Điều đó cho thấy quyết tâm của lãnh đạo Bộ trong việc siết lại hoạt động quản lý phân bón. Ông cũng thẳng thắn, sai phạm ở 11 đơn vị này chính là một phần nguyên nhân khiến tình trạng phân bón giả, kém chất lượng tràn lan thời gian qua. Theo ông, việc Cục Trồng trọt chỉ định các tổ chức không đủ điều kiện để chứng nhận chất lượng, thử nghiệm phân bón “rõ ràng là một sự đánh lừa với người dân”.

Rà soát toàn bộ hoạt động cấp phép phân bón

Theo các chuyên gia, hiện nay, quy định về tiêu chuẩn, điều kiện của cơ sở chứng nhận chất lượng, thử nghiệm phân bón đã rõ. Tuy nhiên, để đến mức sai phạm nghiêm trọng, có tính hệ thống như thời gian qua, ông Nguyễn Đình Hạc Thúy cho rằng thật khó có thể biện minh rằng do năng lực của cơ quan quản lý. “Tôi biết, trong đội ngũ lãnh đạo của Cục Trồng trọt có người đạt trình độ tiến sĩ, có người đã từng là Giám đốc Sở NN và PTNT, có người được đi học tập ở nước ngoài. Do vậy, không thể nói vì yếu chuyên môn, thiếu kinh nghiệm nên họ mới có sai phạm trong việc cấp chứng nhận cho các đơn vị này. Điều đó là không thể chấp nhận!”, ông nói.

Bên cạnh đó, theo quy định, Bộ NN và PTNT có trách nhiệm quản lý khoảng 10% lượng phân bón hữu cơ và phân bón khác trên thị trường, còn lại 90% sản phẩm phân bón vô cơ thuộc thẩm quyền của Bộ Công thương. ĐBQH Nguyễn Sỹ Cương cho rằng, chỉ với 10% sản phẩm phân bón mà đã có những sai phạm nghiêm trọng thì thật khó để khẳng định việc quản lý 90% lượng phân bón còn lại sẽ không có sai phạm. Bởi thực tế, ở bất cứ lĩnh vực nào “cứ động đến cấp phép thì đều có chuyện cấp bừa, cấp khống”. Ngay trong sai phạm của Cục Trồng trọt lần này, kết luận thanh tra mới chỉ tiến hành ở những đơn vị được cấp phép đã có sai phạm rành rành như thế, liệu với các đơn vị khác chưa được thanh tra thì sai phạm đến đâu?

Từ những thực tế trong công tác quản lý phân bón hiện nay, các chuyên gia kiến nghị, Bộ Công thương cần rút kinh nghiệm từ vụ việc này, thông qua việc tổ chức lại hệ thống kiểm định, đồng thời phải tiến hành rà soát lại toàn bộ hoạt động cấp phép đối với phân bón. Bộ NN và PTNT phải làm rõ trách nhiệm của Cục Trồng trọt, xem sai ở đâu, ai sai, kết quả xử lý cần được minh bạch để tạo dựng niềm tin trong dư luận, lập lại thị trường phân bón cạnh tranh sòng phẳng.