Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước hiện nay

Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ GIÁ TRỊ THỜI ĐẠI CỦA CƯƠNG LĨNHCHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAMTRONG TIẾN TRÌNH ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC HIỆN NAY

Tóm tắt:

Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930) là văn kiện có ý nghĩa lịch sử to lớn, đánh dấu bước ngoặt của cách mạng Việt Nam, chấm dứt khủng hoảng về đường lối cứu nước đầu thế kỷ XX và mở ra con đường phát triển đúng đắn cho dân tộc. Bài viết làm rõ ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của Cương lĩnh trong việc xác lập con đường giải phóng dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội, đặt nền móng cho tư duy lý luận độc lập, tự chủ của Đảng và tiếp tục định hướng sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Từ khóa: Cương lĩnh chính trị; Đảng Cộng sản Việt Nam; đổi mới

1. Khái quát về Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, được thông qua tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930, giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là văn kiện chính trị đánh dấu sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, mà còn là sự xác lập một cách khoa học và toàn diện con đường phát triển của cách mạng Việt Nam trong thời đại mới.

Trước khi Cương lĩnh chính trị đầu tiên ra đời, xã hội Việt Nam lâm vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước. Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và tư sản, dù thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí chống ngoại xâm mạnh mẽ, song đều lần lượt thất bại. Thực tiễn đó cho thấy, các khuynh hướng cứu nước cũ chưa đáp ứng được yêu cầu giải phóng dân tộc trong điều kiện Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kiến, chịu sự áp bức của chủ nghĩa đế quốc và phong kiến tay sai.

Trong bối cảnh đó, việc Nguyễn Ái Quốc tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng sáng tạo vào phong trào cách mạng Việt Nam đã tạo ra bước chuyển biến căn bản về nhận thức lý luận. Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phong trào cách mạng trong nước, tiếp thu tinh hoa lý luận cách mạng vô sản và xuất phát từ điều kiện lịch sử - xã hội cụ thể của Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc đã soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, lực lượng và phương pháp cách mạng Việt Nam.

Cương lĩnh chính trị đầu tiên đã khẳng định cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, nhằm đánh đổ đế quốc và phong kiến, giành độc lập dân tộc, tiến tới chủ nghĩa xã hội. Việc xác lập mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội không chỉ phản ánh sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn phù hợp với yêu cầu khách quan của thực tiễn cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ.

Trải qua gần một thế kỷ, đặc biệt trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước, những nội dung cơ bản và phương pháp tư duy được hình thành từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên tiếp tục được kế thừa, bổ sung và phát triển. Điều đó khẳng định Cương lĩnh không chỉ có ý nghĩa lịch sử, mà còn là cơ sở lý luận quan trọng định hướng cho đường lối, chủ trương của Đảng trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam.

2. Ý nghĩa lịch sử và giá trị thời đại của Cương lĩnh chính trị đầu tiên

2.1. Cương lĩnh chính trị đầu tiên và sự kết thúc cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải tìm ra một con đường cứu nước đúng đắn. Thực tiễn cho thấy, các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến như Cần Vương hay theo khuynh hướng tư sản như Đông Du, Duy Tân, Việt Nam Quốc dân đảng đều thất bại. Nguyên nhân căn bản không chỉ nằm ở tương quan lực lượng bất lợi, mà sâu xa hơn là do các phong trào này chưa giải quyết được mâu thuẫn cơ bản của xã hội thuộc địa, chưa xác định được lực lượng lãnh đạo và phương pháp cách mạng phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Trong bối cảnh đó, việc Nguyễn Ái Quốc tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin và truyền bá vào Việt Nam đã tạo ra bước chuyển biến căn bản về chất trong nhận thức lý luận của phong trào cách mạng. Chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ cung cấp thế giới quan và phương pháp luận khoa học, mà còn chỉ ra con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn phong trào cách mạng trong nước và vận dụng sáng tạo lý luận cách mạng vô sản, Cương lĩnh chính trị đầu tiên ra đời năm 1930 đã trả lời dứt khoát câu hỏi lịch sử đặt ra: cách mạng Việt Nam phải đi theo con đường nào.

Việc xác định cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản không chỉ chấm dứt tình trạng khủng hoảng về đường lối cứu nước, mà còn tạo ra cơ sở tư tưởng - lý luận thống nhất cho phong trào cách mạng, đặt nền móng cho sự ra đời và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

2.2. Ý nghĩa lịch sử của Cương lĩnh chính trị đầu tiên đối với cách mạng Việt Nam

Ý nghĩa lịch sử to lớn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên trước hết thể hiện ở việc xác lập một mô hình phát triển mang tính cách mạng và khoa học cho dân tộc Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử, mục tiêu độc lập dân tộc được gắn liền một cách hữu cơ với mục tiêu chủ nghĩa xã hội. Đây không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên, càng không phải là sự rập khuôn mô hình bên ngoài, mà là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam - một nước thuộc địa, nông nghiệp lạc hậu, bị áp bức nặng nề bởi chủ nghĩa đế quốc.

Bên cạnh đó, Cương lĩnh chính trị đầu tiên còn có ý nghĩa lịch sử sâu sắc ở việc xác lập vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và vị trí trung tâm của Nhân dân trong sự nghiệp cách mạng. Cương lĩnh khẳng định Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân và của dân tộc, giữ vai trò lãnh đạo cách mạng; đồng thời nhấn mạnh cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân. Quan điểm này trở thành cơ sở lý luận cho việc xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng và Nhân dân, một nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Thực tiễn lịch sử từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến chống xâm lược đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc sau này đã chứng minh giá trị bền vững của những luận điểm cơ bản đó.

2.3. Giá trị lý luận bền vững của Cương lĩnh trong tiến trình phát triển tư duy của Đảng

Không chỉ có ý nghĩa lịch sử trong giai đoạn đầu, Cương lĩnh chính trị đầu tiên còn đặt nền móng cho phương pháp tư duy lý luận độc lập, tự chủ và sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Điều làm nên sức sống lâu dài của Cương lĩnh không phải ở từng câu chữ cụ thể, mà ở hệ thống quan điểm cơ bản và phương pháp tiếp cận khoa học đối với các vấn đề của cách mạng Việt Nam.

Trải qua các giai đoạn cách mạng, Đảng luôn kiên định những nguyên lý cốt lõi của Cương lĩnh, đồng thời không ngừng bổ sung, phát triển cho phù hợp với yêu cầu của thực tiễn lịch sử. Chính phương pháp tư duy không giáo điều, không rập khuôn, luôn xuất phát từ thực tiễn Việt Nam này đã giúp Đảng vượt qua nhiều thử thách gay go, đặc biệt trong những thời điểm mang tính bước ngoặt của lịch sử.

Từ việc lãnh đạo cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc đến xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện hòa bình, tư duy lý luận được hình thành từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên luôn là cơ sở để Đảng điều chỉnh, hoàn thiện đường lối, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu chiến lược và bước đi cụ thể của cách mạng.

2.4. Cương lĩnh chính trị đầu tiên và đường lối đổi mới của Đảng

Đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng từ Đại hội VI năm 1986 là một minh chứng sinh động cho giá trị thời đại của Cương lĩnh chính trị đầu tiên. Đổi mới không phải là sự phủ định mục tiêu xã hội chủ nghĩa, mà là kết quả của quá trình tự đổi mới tư duy lý luận, nhằm thực hiện mục tiêu đó bằng những hình thức, bước đi phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn của đất nước.

Các văn kiện của Đảng khẳng định rõ, đổi mới là đổi mới tư duy, đổi mới mô hình phát triển, nhưng kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - mục tiêu đã được xác lập ngay từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên. Từ thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, việc kiên định mục tiêu chiến lược đồng thời linh hoạt trong sách lược và phương thức thực hiện là yếu tố quyết định tạo nên những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của đất nước.

Những thành tựu về phát triển kinh tế, ổn định chính trị, nâng cao đời sống Nhân dân và vị thế quốc tế của Việt Nam không chỉ phản ánh hiệu quả của đường lối đổi mới, mà còn là sự kiểm nghiệm sinh động đối với tính đúng đắn, khoa học của con đường mà Cương lĩnh chính trị đầu tiên đã lựa chọn.

2.5. Cương lĩnh và yêu cầu phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh mới

Một trong những giá trị xuyên suốt của Cương lĩnh chính trị đầu tiên là tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong điều kiện hiện nay, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, tư tưởng này càng thể hiện rõ giá trị thời đại. Đại đoàn kết không chỉ là bài học lịch sử mà còn là điều kiện tiên quyết để huy động và phát huy mọi nguồn lực cho phát triển đất nước bền vững.

Các văn kiện gần đây của Đảng tiếp tục khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, coi đây là nguồn sức mạnh to lớn để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới. Việc quán triệt và vận dụng sáng tạo tư tưởng này chính là sự kế thừa trực tiếp những giá trị cốt lõi của Cương lĩnh chính trị đầu tiên trong điều kiện mới.

Kết luận

Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam là văn kiện có ý nghĩa lịch sử đặc biệt và giá trị thời đại sâu sắc. Không chỉ chấm dứt cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước, Cương lĩnh còn đặt nền móng cho tư duy lý luận độc lập, tự chủ và sáng tạo của Đảng trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam. Trải qua gần một thế kỷ, đặc biệt trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, những giá trị cốt lõi của Cương lĩnh tiếp tục được khẳng định và phát triển. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, việc nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo các giá trị của Cương lĩnh chính trị đầu tiên có ý nghĩa quyết định đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

ThS. Võ Thị Thu Thảo

Khoa Nhà nước và Pháp luật

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2 (1930), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Đường Cách Mệnh (2025), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

6. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

7. Hội đồng Lý luận Trung ương (2016), Một số vấn đề lý luận - thực tiễn về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.