6 cách tăng sự tập trung cho trẻ

Ở độ tuổi mầm non, trẻ thường dễ bị xao nhãng và mất tập trung bởi nhiều yếu tố xung quanh. Do đó, phụ huynh cần tìm cách tăng sự tập trung phù hợp cho trẻ để giúp trẻ phát triển nhận thức và ngôn ngữ từ sớm cũng như tạo tiền đề cho việc học tập sau này. Trong hành trình đó, môi trường học đóng vai trò nền tảng để trẻ rèn luyện sự tập trung một cách tự nhiên nhất.

1. Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc

Ngủ đủ giấc giúp sản sinh nhiều hormone tăng trưởng, giúp cơ thể trẻ phát triển cả về thể chất và tinh thần.

Dưới đây là các bước thiết lập thói quen ngủ lành mạnh mỗi ngày cho trẻ:

• Thiết lập thói quen đi ngủ: Duy trì khung giờ ngủ cố định mỗi ngày (ví dụ 9h - 10h) giúp ổn định đồng hồ sinh học. Tạo chuỗi hoạt động nhẹ nhàng trước giờ ngủ như tắm, đánh răng, kể chuyện, đắp chăn để trẻ cảm thấy sẵn sàng đi ngủ.
• Thư giãn trước khi ngủ: Tránh cho trẻ dùng thiết bị điện tử. Khuyến khích đọc sách, nghe nhạc nhẹ, hoặc tập thở sâu. Có thể đưa trẻ món đồ yêu thích như chăn bông, núm vú giả để trẻ an tâm hơn khi đi ngủ.
• Giới hạn thời gian đồng hành: Ví dụ, chỉ đọc một câu chuyện rồi chúc ngủ ngon, giúp trẻ hình thành thói quen tự lập khi ngủ và tránh kéo dài thời gian thức.
• Giảm tiếng ồn và ánh sáng: Tắt thiết bị điện tử và đèn mạnh ít nhất một giờ trước khi ngủ. Tránh để tivi, điện thoại, máy tính bảng trong phòng vào ban đêm.
• Hạn chế yếu tố gây tỉnh giấc: Nếu trẻ sợ bóng tối, dùng đèn ngủ màu ấm, sáng nhẹ. Tránh đặt đồng hồ ở nơi trẻ dễ nhìn thấy. Nếu trẻ tỉnh giấc, hãy đưa bé trở lại giường một cách nhẹ nhàng.
• Tận dụng ánh sáng tự nhiên ban ngày: Khuyến khích trẻ tiếp xúc với ánh sáng mặt trời vào buổi sáng và trong ngày. Điều này giúp trẻ tỉnh táo ban ngày và dễ buồn ngủ vào buổi tối.
• Bữa ăn nhẹ trước khi ngủ (nếu cần): Nếu trẻ đói, có thể cho ăn nhẹ bằng sữa ấm, chuối chín,… để tránh ngủ không sâu do đói.

2. Rèn luyện tính tập trung cho trẻ qua các trò chơi thú vị

Bằng cách tận dụng sự tò mò và nhu cầu khám phá tự nhiên, hoạt động vui chơi đóng vai trò quan trọng, giúp trẻ cải thiện khả năng tập trung một cách hiệu quả. Đây cũng là biện pháp được nhiều chuyên gia giáo dục và trị liệu phát triển khuyến khích áp dụng.

Một số trò chơi giúp tăng sự tập trung cho trẻ:

• Trò chơi ghép hình: Trò chơi ghép hình đòi hỏi trẻ phải quan sát và tập trung vào các chi tiết nhỏ của các mảnh ghép để xác định cách chúng phù hợp với nhau. Điều này giúp trẻ phát triển khả năng quan sát và tập trung vào công việc cụ thể. Bên cạnh đó, trò chơi cũng giúp trẻ phát triển tư duy logic, tính kiên nhẫn và giải quyết vấn đề.
• Trò chơi ống nhòm: Trò chơi được ứng dụng dành riêng để tăng khả năng tập trung của trẻ. Trẻ sẽ dùng tay tạo thành ống nhòm và tập trung quan sát vào một đồ vật, từ đó dần dần tạo thói quen tập trung vào một nhiệm vụ khi có mệnh lệnh.
• Trò chơi tìm điểm khác nhau: Trò chơi tìm điểm khác nhau yêu cầu trẻ phải xem xét một cặp hình ảnh và tìm ra những điểm khác biệt giữa chúng. Trò chơi này giúp nâng cao khả năng quan sát và tập trung của trẻ.
• Trò chơi mê cung: Quá trình giải mê cung yêu cầu trẻ phải thận trọng quan sát cẩn thận và lập kế hoạch để tìm đường đi đúng, tránh bị lạc hướng. Trò chơi giúp phát triển kỹ năng tập trung, giúp trẻ học cách quản lý thời gian và tập trung vào mục tiêu cụ thể trong từng hoạt động.
• Vẽ và tô màu: Khi trẻ lựa chọn màu sắc và hoàn thiện bức tranh, não bộ được kích thích tích cực. Hoạt động này giúp trẻ duy trì sự chú ý trong thời gian dài, đồng thời phát triển óc sáng tạo và cảm thụ thẩm mỹ.
• Chơi rubik: Rubik yêu cầu trẻ quan sát chi tiết, tư duy logic và duy trì sự tập trung liên tục. Trò chơi còn giúp rèn luyện trí nhớ, phản xạ và tinh thần vượt khó khi đối mặt thử thách.
• Cờ vua trẻ em: Là môn thể thao trí tuệ giúp phát triển sự tập trung hiệu quả. Khi chơi, trẻ phải suy nghĩ chiến lược, dự đoán và ra quyết định chính xác, từ đó kích hoạt các vùng não liên quan đến tư duy logic, kiểm soát hành vi và duy trì chú ý dài hạn.

Lưu ý cho phụ huynh:

• Nên chọn trò chơi phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ.
• Tránh ép trẻ hoàn thành nhanh hoặc chơi quá nhiều trò cùng lúc.

3. Rèn luyện sự tập trung của trẻ thông qua hoạt động hàng ngày

Lập kế hoạch và thực hiện một lịch trình hàng ngày là một phương pháp tốt để giúp trẻ phát triển kỷ luật và quản lý thời gian, từ đó rèn luyện tính tập trung cho trẻ. Phụ huynh có thể bắt đầu bằng việc xây dựng lịch trình sinh hoạt cá nhân cho trẻ, bao gồm thời gian học, chơi, nghỉ ngơi và thực hiện các nhiệm vụ cụ thể.

Đồng thời, phụ huynh cần duy trì cho trẻ tuân thủ lịch trình một cách đều đặn. Khi đó, trẻ sẽ hình thành thói quen tự giác, phát triển kỹ năng tập trung, kỷ luật và quản lý thời gian.

Một số phương pháp thực tế để tăng cường sự tập trung trong sinh hoạt hàng ngày:

• Khuyến khích trẻ hoàn thành công việc đến cùng, tránh bỏ dở giữa chừng.
• Gợi sự tập trung thông qua câu hỏi hoặc trò chơi quan sát như tìm đồ vật theo mô tả, nhận diện âm thanh, kể lại chi tiết.
• Nhắc trẻ duy trì thói quen hàng ngày, thông báo trước nếu có thay đổi để trẻ kịp thích nghi.
• Chia sẻ những lợi ích và mục tiêu dài hạn của việc thực hiện kế hoạch để trẻ thấy được động viên và thúc đẩy bản thân hơn trong quá trình rèn luyện thói quen này.
• Phản hồi tích cực, kèm mô tả cụ thể khi trẻ có nỗ lực hoặc tiến bộ rõ rệt.

4. Tạo danh sách mục tiêu và chia nhỏ công việc cho trẻ

Để giúp trẻ tập trung và hiệu quả hơn trong việc học tập, một trong những phương pháp hữu ích là tạo danh sách mục tiêu và chia nhỏ công việc. Phụ huynh có thể hỗ trợ trẻ tạo danh sách những nhiệm vụ cần thực hiện trong ngày hoặc trong buổi học, qua đó giúp trẻ xác định rõ mục tiêu cần làm gì trong một khoảng thời gian cụ thể. Khi biết rõ mình cần làm gì và từng bước thực hiện ra sao, trẻ sẽ dễ dàng duy trì sự chú ý và hoàn thành công việc hiệu quả hơn.

Một số cách phụ huynh có thể áp dụng:

• Lập danh sách nhiệm vụ kèm mục tiêu cụ thể, dễ hiểu như “đọc 3 trang sách” hoặc “vẽ tranh trong 20 phút”.
• Đặt mục tiêu ngắn gọn, dễ đo lường, tránh yêu cầu quá cao để không gây áp lực.
• Chia mục tiêu thành hai nhóm: ngắn hạn (giúp trẻ thấy kết quả sớm, duy trì động lực) và dài hạn (rèn luyện sự kiên trì và khả năng tập trung lâu dài). Ví dụ: “đọc 5 trang truyện” (ngắn hạn), “kể lại nội dung chính” (dài hạn).
• Khuyến khích trẻ tự chia nhỏ nhiệm vụ lớn thành từng phần nhỏ để dễ tập trung và tự tin quản lý công việc.
• Làm gương bằng cách phụ huynh cũng đặt mục tiêu cá nhân và chia sẻ quá trình thực hiện để truyền cảm hứng cho trẻ.
• Giải thích lợi ích của việc lên kế hoạch và đặt mục tiêu để trẻ cảm thấy được động viên.
• Khen ngợi, chúc mừng hoặc tặng phần thưởng nhỏ khi trẻ đạt mục tiêu.

5. Tăng cường dinh dưỡng và rèn luyện thể dục thể thao

Tăng cường vận động thể chất và chế độ dinh dưỡng hợp lý cũng là cách hiệu quả giúp trẻ cải thiện khả năng tập trung.

Vận động thể chất

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh vận động đều đặn không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn kích thích não bộ, cải thiện nhận thức và khả năng chú ý. Tùy theo độ tuổi, trẻ cần được khuyến khích vận động phù hợp mỗi ngày:

• Trẻ dưới 1 tuổi: Khuyến khích trẻ vận động liên tục qua các hoạt động như với tay, đạp chân, bò… Nên cho trẻ nằm sấp ít nhất 30 phút mỗi ngày để phát triển cơ và tăng sự linh hoạt.
• Trẻ 1 - 2 tuổi: Cần tối thiểu 180 phút vận động/ngày, gồm cả hoạt động nhẹ (lăn, đi bộ) và mạnh (chạy, nhảy dây, chơi khung leo trèo…).
• Trẻ 3 - 5 tuổi: Cần ít nhất 3 tiếng vận động/ngày, trong đó có 60 phút hoạt động với cường độ vừa đến mạnh như đi xe ba bánh, nhảy, chơi thể thao đơn giản.

Chế độ dinh dưỡng cho trẻ Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển trí não và cải thiện khả năng tập trung. Phụ huynh có thể tham khảo nguyên tắc “5 - 5 - 3 - 2” từ Hội Dinh dưỡng Anh quốc:

• 5 khẩu phần tinh bột/ngũ cốc mỗi ngày
• 5 khẩu phần rau củ quả giàu chất xơ
• 3 khẩu phần sữa và chế phẩm từ sữa
• 2 khẩu phần thực phẩm giàu đạm (thịt, cá, trứng, đậu hũ…)

Ngoài ra, cần đảm bảo trẻ uống đủ khoảng 1 lít nước/ngày, ưu tiên nước lọc. Nếu dùng nước trái cây, nên pha loãng và uống cùng bữa ăn.

Một số lưu ý quan trọng:

• Không ép trẻ ăn; nên để trẻ tự chọn và điều chỉnh khẩu phần theo nhu cầu.
• Khuyến khích, khen ngợi khi trẻ thử món mới hoặc dần chấp nhận món không thích.

Việc kết hợp vận động khoa học với chế độ ăn lành mạnh là nền tảng giúp trẻ phát triển toàn diện, nâng cao thể chất và khả năng tập trung ngay từ sớm.

6. Hạn chế các yếu tố gây ảnh hưởng đến sự tập trung của trẻ

Ngay cả khi đã áp dụng nhiều phương pháp rèn luyện, trẻ vẫn có thể khó tập trung nếu môi trường xung quanh còn nhiều yếu tố gây xao nhãng. Do đó, phụ huynh cần chủ động thiết kế không gian học tập có tổ chức và hỗ trợ tối đa cho sự tập trung của trẻ:

Hạn chế thiết bị điện tử

• Đặt nguyên tắc sử dụng thiết bị điện tử rõ ràng, chỉ dùng trong khung giờ nhất định.
• Tắt hoặc để xa các thiết bị dễ gây phân tâm trong giờ học hoặc giờ tự chơi.
• Thay thời gian dùng thiết bị bằng các hoạt động tương tác như đọc sách, vẽ tranh, chơi ngoài trời.

Tổ chức không gian học tập hợp lý

• Dọn dẹp đồ chơi và vật dụng không cần thiết, chỉ giữ lại tài liệu và dụng cụ học tập trên bàn. Ghi chú hoặc bảng nhắc nhở nên được sắp xếp gọn gàng.
• Ưu tiên ánh sáng tự nhiên; nếu dùng đèn, tránh loại huỳnh quang nhấp nháy.
• Dùng rèm cách âm hoặc đóng cửa sổ nếu gần nơi ồn ào.
• Trải thảm nhẹ để giảm tiếng động nền, giúp trẻ ổn định cảm xúc khi học.
• Tránh làm phiền trẻ khi đang học hoặc chơi. Những gián đoạn nhỏ cũng có thể khiến trẻ mất mạch suy nghĩ.
• Có thể cho trẻ nghe nhạc không lời bằng tai nghe để giảm tiếng ồn và tăng tập trung.

Mỗi trẻ đều có cá tính và nhu cầu học tập riêng. Vì vậy, thay vì áp dụng rập khuôn, phụ huynh nên quan sát kỹ để nhận diện chính xác yếu tố gây xao nhãng và điều chỉnh môi trường cũng như cách tương tác cho phù hợp.

7. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tập trung của trẻ mầm non

Ở lứa tuổi mầm non, não bộ trẻ phát triển mạnh mẽ nhưng rất dễ bị tác động bởi nhiều yếu tố. Phụ huynh cần hiểu rõ các yếu tố cản trở sự chú ý và làm gián đoạn quá trình tiếp nhận thông tin của trẻ để áp dụng biện pháp tăng sự tập trung phù hợp. Cụ thể, môi trường, thói quen sinh hoạt và yếu tố tâm lý ảnh hưởng lớn đến khả năng tập trung của trẻ như sau:

7.1. Phát triển theo độ tuổi

Trẻ mầm non có hệ thần kinh và các vùng não bộ điều tiết sự chú ý chưa phát triển hoàn thiện. Vì vậy, việc trẻ dễ xao nhãng hay không thể duy trì sự chú ý lâu là điều bình thường về mặt sinh học. Ở giai đoạn này, trẻ chủ yếu học qua trải nghiệm cảm giác và vận động. Trẻ thường tò mò, phản ứng nhanh với các kích thích như âm thanh, hình ảnh, màu sắc hoặc chuyển động, dẫn đến hành vi “chuyển kênh liên tục” trong khi chơi hoặc học. Thay vì kỳ vọng trẻ phải tập trung lâu như người lớn, phụ huynh nên lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp với đặc điểm phát triển của lứa tuổi mầm non, như học thông qua trò chơi, lặp lại linh hoạt, và tạo môi trường ít xao nhãng.

7.2. Thói quen sinh hoạt

Một số thói quen chưa hợp lý có thể khiến trẻ thiếu tập trung:

• Thiếu ngủ: Giấc ngủ không đầy đủ làm suy giảm chức năng nhận thức như trí nhớ, chú ý, kiểm soát cảm xúc và hành vi. Trẻ thường có biểu hiện tăng động, mất tập trung, dễ bị kích thích.
• Chế độ ăn uống chưa hợp lý: Thiếu các dưỡng chất thiết yếu cho não bộ như sắt, kẽm, omega-3, vitamin nhóm B và protein có thể khiến trẻ phát triển chậm và kém tập trung. Việc tiêu thụ nhiều đường tinh luyện, thực phẩm chế biến sẵn còn gây rối loạn năng lượng và tâm trạng, làm giảm khả năng tập trung trong thời gian dài.
• Thiếu vận động: Trẻ ít vận động thường kém tập trung do hệ thần kinh - vận động chưa phát triển toàn diện, ảnh hưởng đến nhận thức.
• Sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều: Tiếp xúc thường xuyên với màn hình điện thoại, tivi, máy tính bảng làm giảm khả năng tập trung, gây rối loạn giấc ngủ và giảm hứng thú với hoạt động học tập thực tế.

7.3. Môi trường học tập

Không gian lớp học ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung. Lớp học ồn ào, có quá nhiều kích thích thị giác hoặc hoạt động vượt khả năng tiếp nhận sẽ khiến trẻ dễ bị phân tâm. Bên cạnh đó, phương pháp giảng dạy một chiều, thiếu sinh động hoặc không phù hợp với phong cách học tập của trẻ cũng dễ làm giảm sự chú ý và hứng thú của các em.

7.4. Các yếu tố tâm lý và thể chất

Tâm trạng và thể trạng ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng chú ý của trẻ. Khi mệt mỏi hoặc lo âu, trẻ rất khó tập trung. Một số trẻ còn nhạy cảm hơn bình thường, chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể khiến trẻ mất tập trung. Vì vậy, việc quan tâm đến cảm xúc, tạo môi trường học tập thoải mái và đảm bảo sức khỏe là nền tảng quan trọng để cải thiện khả năng tập trung của trẻ.

8. Chương trình Giáo dục Mầm non tại Vinschool - Rèn luyện khả năng tập trung của trẻ qua trải nghiệm học tập

Bên cạnh những biện pháp đã nêu, một nền tảng quan trọng giúp phát triển khả năng tập trung ở trẻ nhỏ là môi trường học tập chất lượng, nơi trẻ được khuyến khích khám phá và tham gia chủ động. Tại Vinschool, chương trình Giáo dục Mầm non được xây dựng bài bản theo tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới môi trường giáo dục hài hòa, giúp trẻ phát triển trí tuệ, tư duy và năng lực Cảm xúc - Xã hội, tạo nền tảng vững chắc trong những năm đầu đời.

Chương trình Mầm non Vinschool được thiết kế theo triết lý “học qua chơi”, tập trung phát triển cảm xúc, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và thể chất trong một môi trường an toàn, tôn trọng cá nhân. Thông qua các hoạt động khám phá và dự án học tập tích hợp, trẻ không chỉ từng bước hình thành sự tự tin, khả năng tư duy và tình yêu học hỏi, mà còn được rèn luyện khả năng tập trung thông qua những trải nghiệm học tập thực tiễn - nền tảng quan trọng giúp các em phát triển toàn diện cả về kỹ năng và phẩm chất ngay từ những năm đầu đời.

Cụ thể, chương trình Mầm non Vinschool rèn luyện khả năng tập trung của trẻ thông qua các trải nghiệm học tập thực tiễn sau:

• Học tập thông qua vui chơi (Play-based): Vui chơi là chìa khóa phát triển của trẻ. Các hoạt động học tập được tổ chức dưới hình thức vui chơi, trải nghiệm nhằm thu hút sự hứng thú, giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh và tăng khả năng tập trung một cách tự nhiên.
• Học tập dựa trên năng lực (Competency-based): Chương trình giảng dạy và đánh giá được xây dựng dựa trên bộ chuẩn năng lực, trang bị cho trẻ các kỹ năng thiết yếu của thế kỷ 21.
• Cá nhân hóa trải nghiệm học tập (Personalized learning): Các hoạt động được thiết kế theo sở thích, mối quan tâm và nhu cầu của từng trẻ, từ đó giúp trẻ tập trung hơn và phát triển theo đúng tiến trình cá nhân.
• Học mọi lúc mọi nơi (Enabling environment): Môi trường học tại Vinschool được tổ chức linh hoạt để khơi gợi trí tò mò, thúc đẩy sự khám phá và nuôi dưỡng sáng tạo - những yếu tố góp phần duy trì sự tập trung tích cực ở trẻ.
• Học tập chủ động (Active learning): Trẻ được chủ động tham gia học tập, tự do khám phá và thể hiện suy nghĩ thông qua các giác quan. Các hoạt động học tập được thiết kế tự nhiên nhưng có chủ đích, góp phần rèn luyện khả năng tập trung dài hạn.

Bên cạnh phương pháp giảng dạy, hệ thống cơ sở vật chất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tập trung của trẻ:

• Các phòng học được trang bị hiện đại, phù hợp với nhu cầu theo từng độ tuổi.
• Khu vực học tập được phân chia rõ theo từng lĩnh vực, giúp trẻ định hướng và tập trung vào hoạt động đang thực hiện.
• Hệ thống phòng chức năng như Phòng Đa năng, Phòng Nghệ thuật và Thư viện tạo điều kiện để trẻ phát huy sáng tạo, đồng thời rèn luyện khả năng tập trung qua các hoạt động trải nghiệm đa dạng.
• Khu vui chơi trong nhà và ngoài trời được thiết kế chuyên biệt, giúp trẻ vừa vận động vừa rèn luyện khả năng kiểm soát hành vi, chú ý và phản xạ linh hoạt.

Nhờ sự kết hợp giữa chương trình học chuẩn quốc tế, môi trường học giàu cảm hứng và phương pháp giáo dục cá nhân hóa, Vinschool đã xây dựng một không gian lý tưởng để nuôi dưỡng và phát triển khả năng tập trung cho trẻ ngay từ đầu đời, tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.

Việc rèn luyện sự tập trung cho trẻ không chỉ là hành trình ngắn hạn mà là một quá trình bền bỉ cần sự đồng hành của cả gia đình và nhà trường. Hy vọng với những cách tăng sự tập trung được gợi ý trong bài viết, phụ huynh sẽ tìm được phương pháp phù hợp nhất để đồng hành cùng con trên hành trình phát triển trí tuệ và phát huy tối đa tiềm năng của bản thân.